โครงสร้างของผ้าซิ่น

ผ้าซิ่นหนึ่งผืนจะประกอบไปด้วยโครงสร้างหลัก 3 ส่วนด้วยกัน โดยสังเกตจากรอยตะเข็บ ด้วยในแต่ละส่วน มีการใช้งานแตกต่างกันออกไป ประกอบด้วย

๑. หัวซิ่น
เป็นส่วนที่เย็บต่อด้านบน อาจเป็นผ้าพื้นหรือผ้าขิดลาย นิยมใช้ผ้าฝ้ายต่อจากตัวซิ่นผ้าไหม เพื่อใช้ในการนุ่งผ้าให้เกิดความกระชันแน่นหนา ไม่ลื่น เวลานุ่ง

๒. ตัวซิ่น
เป็นส่วนที่อยู่ตรงกลาง ถือเป็นส่วนที่สำคัญที่สุด และมีความสวยงามตามลวดลายในแต่ละท้องถิ่น นิยมทั้งฝ้ายและไหม ซึ่งในผ้าซิ่นจะต้องมี “ตัวซิ่น” เป็นหลัก ในส่วนหัวซิ่นและตีนซิ่นอาจจะไม่มีก็ได้ ในบางครั้งการแบ่งลายผ้าซิ่นมัดหมี่นั้น ผู้ทออาจจะใช้ลายเป็นตัวแบ่งส่วนต่างๆ ทั้งส่วนหัวซิ่น ตัวซิ่น และตีนซิ่นในผืนเดียวกัน

๓. ตีนซิ่น
เป็นส่วนที่เย็บเพิ่มเติมลงไปในส่วนด้านล่างสุดของผ้าซิ่น มีหลายขนาดและเทคนิควิธีการทอ เช่น ขิด จก ยกลาย แล้วแต่วัฒนธรรมที่นิยมกันในแต่ละถิ่น ซึ่งการต่อตีนซิ่นทำให้เกิดความสวยงามแล้ว ยังเป็นการทำให้ชายผ้าซิ่นมีความคงทนแข็งแรง ไม่ขาดง่าย อีกด้วย


ซิ่นมัดหมี่ในวัฒนธรรมไทย
ในประเทศไทย มีการทอผ้ามัดหมี่เป็นผ้าซิ่นไว้สำหรับสวมใส่ ๓ ลักษณะ แตกต่างไปตามท้องถิ่นและความนิยมของแต่ละวัฒนธรรม ได้แก่

๑.มัดหมี่เส้นพุ่ง (Weft lkat) พบในวัฒนธรรมกลุ่มไทยอีสาน

๒.เส้นมัดหมี่ยืน (Warp lkat) พบในวัฒนธรรมกลุ่มไทยวน และไทยภูเขา ชาวลั๊วะ ชาวกะเหรี่ยง

๓.มัดหมี่ทั้งสองทาง (Double lkat) พบในวัฒนธรรมกลุ่มกูย ส่วย เขมร

ในวัฒนธรรมไทยอีสานนั้นนิยมวิธีการทอผ้าซิ่นแบบมัดหมี่เส้นพุ่งมากที่สุด ซึ่งสามารถแบ่งประเภทจากโครงสร้างของลวดลายที่ปรากฏได้ ๓ แบบใหญ่ๆ คือ

๑. หมี่รวด หรือ หมี่โลด
หมายถึง ผ้าซิ่นที่ทอด้วยวิธีการมัดหมี่ต่อเนื่องรวดเดียวจบ ผ้าซิ่นชนิดนี้มีความนิยมทอมากที่สุด มีลวดลายที่หลากหลายตามแต่จินตนาการของผู้ทอ บางท้องที่ของภาคอีสานอาจเรียกมัดหมี่แบบนี้ว่า “หมี่หว่าน”

๒. หมี่ร่าย
เป็นลักษณะของผ้าซิ่นที่มีโครงสร้างลายเป็นแนวทแยงมุม มีลักษณะกรรมวิธีการทำยุ่งยากและซับซ้อนกว่าแบบแรก ลวดลายที่พบจึงมีไม่มากแบบเท่าไรนัก

๓. หมี่คั่น
ลักษณะของผ้าซิ่นคั่นจะเป็นซิ่นมีลักษณะเส้นคั่นช่วง แต่ละลายสลับกับริ้วสีพื้น แล้วทอสลับกันไปตลอดผืน จึงจำเป็นที่ต้องมีการเตรียมกระสวยในการทอมากกว่าการทอมัดหมี่แบบอื่นๆ ประกอบด้วย ๓-๔ กระสวย คือ
กระสวยที่ ๑ มัดหมี่
กระสวยที่ ๒ เส้นใยสีพื้น ๑-๒ กระสวย
กระสวยที่ ๓ เส้นควบแบบหางกระรอก